Sunday, August 3, 2008

Bangsamoro

"A new state with a 'defined territory' and 'a system of governance suitable and acceptable to [the Bangsamoro] as a distinct dominant people' will be established in Mindanao under the proposed Memorandum of Agreement (MOA) on Ancestral Domain between the Philippine Government and the separatists Moro Islamic Liberation Front (MILF)."

- Bangsamoro state eyed, Philippine Daily Inquirer


--

Long before the Sahal scarf became a fashion accessory among Manila's young professionals and long before pirated "dibidi's" became synonymous with Maranaos and Tausugs of Quiapo, my interest in Moro affairs dates back to my Freshman year in college.

I remember writing a baby thesis for my English 101 class. It was about the Muslim separatist movement in Mindanao and why the conflict continue despite the ongoing peace process between the government and the Moro National Liberation Front. (MNLF) I conducted interviews, read books about the Muslim struggle in the south and immersed myself in Muslim culture, which is freely available in Quiapo. After one and a half months of being in the company of Moros, I understood why they never felt they belong.

But that story deserves another entry.

For many of us here in Luzon, the issue of a separate Muslim state in Mindanao is as alien as the state of affairs of Malaysia and Pakistan. Most of us don't even know what the provincial capital of Tawi-Tawi is. The last time we heard of our Muslim brothers was when Ces Drilon was abducted in Sulu. Other than that, the Moros only get our national attention when a bomb explodes in the city or when the Media Optical Board raids their cache of "Pirated" products.

It is a fact that we only know little about the Tausugs and Maranaos, and how they fought for independence when the rest of the country was a colony of Spain and a Commonwealth of the United States of America. Little do we know that Manila was once a thriving emirate and that the Kingdom of Sulu had it's own flag. Sadly, only few of us know that we once attempted to invade Sabah using Tausug mercenaries from Tawi-Tawi. When these mercenaries mutinied and were subsequently killed by the Marines before they can leak the plans to the outside world, the incident known as the Jabida Massacre sparked an armed struggle which tore the island of Mindanao in half.

To write the bloody history of Mindanao during Martial Law would take another two entries to complete. It was a war of attrition where Christians and Muslims, who were once brotherly neighbors killed each other upon the prodding of the government. It was a protracted war where entire families in the Visayas would be forcibly settled in Mindanao to deny the Muslims of land that were theirs even before the Philippines became a country.

As a price for our past mistakes, here we are offering them a package short of independence.

If one would notice, the government is trying to arrange a peace agreement with the MILF. One would be tempted to ask, what about the MNLF? What role do they play in this power-play arrangement? Did they already surrender their struggle that their founders began three decades ago? How exactly would the system work under the current Philippine constitution?

I am no lawyer or a political scientist, and despite my feeble attempts to write about the Moro struggle, I know only little about their problem. What I do know is that they are more fragmented than the Bicolanos and the Kapampangans and the Ilocanos. It was clearly stated by the resource person I interviewed for my baby thesis before. They also seem to answer only to their local shaiks or datus in all matters of governance, it was splashed over the news during the last elections.

Ask GMA why she won over 1 million votes in Lanao and Maguindanao when there are more voters in CAMANAVA* than in the whole of those provinces?

Much as I would like to agree to give back the Moros their stolen homeland so they can preserve their distinct culture for the benefit of everyone, to give them near-absolute power to rule themselves might become a spark that would engulf the whole nation in flames. If one distinct people has been granted statehood, others would surely follow suit.

As far as I know, the proud Cebuanos fondly call Manila the "Imperial Capital" for reasons only they can tell. When they seek statehood, (they once threatened to bolt out of the country if GMA gets kicked out of the office) what would stop them from demanding independence? Same is true with Ilocandia, Bicolandia, the Ifugaos and yes, even the Kapampangans would love to have their own little republic too!

I would have ignored the Inquirer's banner story today had poor GMA didn't wiggle her pinky little finger to flirt with fire. If there is any plausible reason I can see as to why the government is tempted to give in to the "suggestions" of the MILF:

"But Inquirer sources privy to the peace process said the proposed agreement with the MILF would require amending the constitution."

Yes, you get it right!

Say hello to the Federal Republic of the Philippines, headed by none other but

the Prime Minister

Gloria Macapagal-Arroyo.

---

*Caloocan, Malabon, Navotas, Valenzuela

Friday, August 1, 2008

Nightmare

O kay sarap humanap ng bato na ipupukol sa aking ulo.

---

Nagsimula ang lahat sa taxi. Pauwi na ako ng bahay noon, samantalang ikaw naman ay may kasamang iba at patungo na rin sa iyong uuwian. Sa hindi malamang dahilan ay magka-convoy ang ating mga sasakyan kahit na ang inyong destinasyon ay pa-silangan at ako naman ay pakanluran. Sa loob ng taxi ay naisipan kong tingnan ang nilalaman ng aking wallet. Wala na pala itong pera. Tuloy ay napilitan akong bumaba at mag-withdraw sa pinakamalapit na ATM habang kayo naman ay nag-iintay sa akin, sa ikalawang taxi na nakaparada lang sa likod ng sinasakyan ko.

Pagkawithdraw ng pera ay lumapit ako sa inyo upang mangamusta. Sa tagal ng ating kwentuhan ay nakalimutan kong may taxi palang nag-iintay sa akin. Pati ang kasama mo ay nainip sa ating pag-uusap. Habang nagbabayad ng aking metro sa kabilang taxi, bumaba siya ng inyong sasakyan upang sumakay sa taxi na iniwan ko. Naiwan tayong dalawa at dahil dun ay naisipan kong ihatid ka na lang pauwi.

Madilim pa ang lansangan nang tayo'y nagsimulang maglakbay. Di kalayuan ang ating bababaan subalit pagdating sa terminal ng mga sasakyan papunta sa inyo'y maliwanag na. Bumaba tayo ng taxi upang kumontrata ng iba. One hundred fifty pesos ang gusto ng driver at ito'y aking kinontra. Maaliwas ang langit, subalit wala akong nakikitang araw. Habang tayo ay nag-iintay ng FX ay may taong grasa na lumapit sa atin. Nakalimutan ko ang kanyang sinabi, ngunit tandang tanda ko pa kung paano kita hinarangan upang hindi ka niya mapansin.

Mataas na ang araw ngunit wala pa rin tayong masakyan.

Sa kabila ng lahat, hindi ko nakita ang bakas ng pagod o puyat sa iyong mga mata. Sa halip pa nga'y mukhang masaya ka na kasama lang akong nag-iintay ng masasakyan pauwi sa inyo. Marahil dahil na rin sa tagal nating pagkakatayo ay naisipan nating sumandal sa isang tabi. Sa aking pagkakaalam ay isang lamesa ang ating naupuan, subali't laking gulat ko nang ito'y biglang umandar. Hood pala ng isang lowered at kalawanging kotse ang ating naupuan.

At ang nagmamaneho nito ay yung babaeng taong grasa na nakasalubong natin sa daan.

Wala nang pagkakataon upang tumalon at umiwas sa disgrasya.

Ayaw ko rin magpatihulog sapagkat tinaga ko sa buto ang pangakong hindi ka iiwan.

Mabilis akong dumagan sa iyo upang masiguro na hindi ka dudulas at mahuhulog sa kalsada. Kasabay nito ang pag-unat ng aking mga braso upang maabot ng aking mga kamay ang magkabilaang dulo ng hood. Pabilis ng pabilis ang takbo ng sasakyan, samantalang ang driver naman ay mukhang balak tayo ibangga sa pinakamalapit na poste na kanyang maaninagan.

Sa kabila ng nagbabadyang panganib ay una kong tiniyak ang iyong kaligtasan. Tama nga siguro ang sabi ni Centurion sa inuman kagabi na ako ang tipong martir na handang magsakripsyo ng husto para sa isang tao.

Sapagkat nang mga oras na iyon, handa akong mapahamak para sa iyo.

Tiningnan ko sa mata ang driver. Mga mata niya'y nanlilisik at wala itong tigil sa paghalakhak habang minamaneho ang karag-karag niyang sasakyan. Ang kanyang bibig ay walang tigil sa paggalaw na tila ba may sinasabi. Sa kasamaang palad ay wala akong matandaan sa kanyang mga nabanggit.

Pagkaraan pa ng ilang minuto ay bumagal na rin ang takbo ng kotse. Napagod man ang nagmamaneho dito ngunit walang preno pa rin ang kanyang bibig sa kanyang mga sinasabi. Nawala na rin ang panlilisik ng kanyang mga mata. Ito'y napalitan ng pagkalma ng mukha na ni minsan ay hindi ko napansin sa taong grasa noong una natin siyang nakita.

Nakababa tayo ng hood ng kotse na tila walang nangyari.

Subalit ramdam ko na mas dikit ka na sa akin matapos ang lahat.

---

Bumangon akong masakit ang ulo dala ng hang-over sa mga beer na tinungga kagabi. Sa kabila nito ay sariwa pa rin ang panaginip na tila isang matamis na ala-ala na sadyang ayaw magpalimot.

Naalala kitang bigla.

Kasunod nito ang pagtarak ng patalim sa aking dibdib. Ang bawat hapdi na aking nararamdaman ay paalala lamang upang magising sa aking kahibangan

na anuman ang mangyari, ang eksenang panaginip gaya ng

hawakan ng ating mga kamay,
ang pagsandal ng iyong ulo sa aking balikat,
at ang iyong mga matatamis na ngiti habang tayo'y nag-iintay ng masasakyan pauwi

ay mananatiling mapait na bangungot na sana'y di ko na lang napanaginipan.

Ilang beses ko man balik-balikan ang panaginip kagabi at ilang beses ko man isikreto ang pagtingin ko sa iyo,

kailangan kong gumising sa katotohanang nakatakda kang lumigaya sa piling ng iba.

---

Sa tulog ko lang ba kita maaaring makamtan
'Di ba puwedeng makasama ka sa ibang paraan
O Diyos ko, tulungan mong maging totoo
Ang panaginip kong ito...

- South Border, Tulog